Wydział Nauk Historycznych oraz Wydział Humanistyczny
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
Muzeum Techniki i Komunikacji – Zajezdnia Sztuki w Szczecinie
zapraszają do udziału w interdyscyplinarnej konferencji naukowej
„Czterdziestolatek” – wokół fenomenu kulturowego
Konferencja odbędzie się w Szczecinie w dniach 7-8 maja 2026 r.
Kiedy 16 maja 1975 roku TVP nadała premierowy odcinek serialu opowiadającego o losach warszawskiego inżyniera, Stefana Karwowskiego i jego rodziny, nikt chyba nie spodziewał się, że ta produkcja będzie cieszyła się tak dużym powodzeniem. Serial składał się z 21 odcinków, a jego emisji w latach 1975-1978 towarzyszyła niesłabnąca popularność, która gromadziła przed ekranami telewizorów milionową widownię. Na sukces „Czterdziestolatka” złożyło się klika czynników: obok znakomitego warsztatu reżysera, Jerzego Gruzy, nie zabrakło również wybitnych kreacji aktorskich np. Andrzeja Kopiczyńskiego (inż. Stefana Karwowskiego), Anny Seniuk (mgr Magdy Karwowskiej), Romana Kłosowskiego (technika Romana Maliniaka), Ireny Kwiatkowskiej („Kobiety Pracującej”), a także Leonarda Pietraszaka, Wojciecha Pokory, Janusza Gajosa, Władysława Hańczy, Stanisława Tyma, Leona Niemczyka-.
Sukces skłonił reżysera do nakręcenia w 1976 roku komedii Motylem jestem, czyli romans 40-latka, a blisko dwie dekady później, do wyreżyserowania 15 odcinków serialu Czterdziestolatek. 20 lat później, który był emitowany przez TVP w latach 1993-1994. I choć te produkcje nie powtórzyły już sukcesu pierwszego serialu, to jednak ugruntowały jego pozycję w dorobku polskiej kinematografii.
Co zdecydowało o tak wielkim powodzeniu serialu Czterdziestolatek? Czy ukazanie perypetii zawodowych i rodzinnych przeciętnego inżyniera w komediowym stylu? Czy też obnażanie absurdów PRL-owskiej rzeczywistości lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku? A może losy Karwowskiego – którego największymi osiągnięciami było zdobycie upragnionego mieszkania i fiata 126p – Polacy widzieli lustrzane odbicie własnych doświadczeń? Na te i inne pytania będziemy starali się znaleźć odpowiedź w czasie konferencji naukowej, do udziału w której zapraszamy historyków, literaturoznawców, socjologów, filmoznawców, teatrologów, językoznawców, historyków sztuki, politologów, kulturoznawców, historyków idei. Wśród zagadnień, które chcielibyśmy omówić, znajdują się między innymi takie:
- Żywotność i trwałość popularności Czterdziestolatka – na ile jest on obecny w świadomości dzisiejszej publiczności filmowej, kto go ogląda, do niego wraca i dlaczego?
- Powody, dla których serial cieszył się tak dużą popularnością i czemu kontynuacja nie powtórzyła tego sukcesu?
- Na ile Czterdziestolatek ukształtował (kształtuje nadal) wyobrażenia odbiorców o rzeczywistości PRL-u i jego realiach? Serial jako źródło historyczne oraz nośnik pamięci o epoce PRL.
- Obraz miasta i społeczeństwa (poszczególne grupy zawodowe i społeczne oraz awans w ich ramach) ukazane w serialu i ich odniesienia do rzeczywistości.
- Wzorce kulturowe w Czterdziestolatku (m.in. role społeczne, wizerunek poszczególnych grup społecznych, relacje damsko-męskie).
- Czterdziestolatek w przestrzeni publicznej, jako punkt odniesienia dla działań muzealniczych, wystawienniczych, edukacyjnych itp.
- Nowe spojrzenie na serial (krytyka feministyczna, geopoetyka, ekokrytyka).
- Warsztat filmowy lat 70. i 90.
Konferencja jest organizowana w trybie hybrydowym.
Zgłoszenia na konferencję (załączony formularz) przyjmujemy do 15 kwietnia 2026 r. Propozycje referatów prosimy kierować na adres e-mailowy:
czterdziestolatek@muzeumtechniki.eu
W przypadku dużej liczby zgłoszeń zastrzegamy sobie prawo wyboru referatów. O włączeniu wystąpienia do programu poinformujemy 20 kwietnia 2026 r. Termin wpłat konferencyjnych upływa 30 kwietnia 2026 r.
Koszt uczestnictwa dla osób, które przyjeżdżają do Szczecina, wynosi 500 zł brutto; dla uczestników online – 250 zł brutto. Opłata konferencyjna obejmuje: przygotowanie materiałów konferencyjnych, publikację materiałów pokonferencyjnych, przerwy kawowe i obiad w dniach konferencji (dla osób uczestniczących w konferencji stacjonarnie). Nie zapewniamy noclegów.
Kierownik Konferencji:
Dr Andrzej Wojciech Feliński, aw.felinski@muzeumtechniki.eu, tel. 889-295-495
Sekretarze konferencji:
Przemysław Kuryło i Marcin Ossowski, czterdziestolatek@muzeumtechniki.eu
Komitet Naukowy Konferencji:
prof. dr hab. Dariusz Brzostek (UMK, kulturoznawstwo)
prof. dr hab. Adam Grzeliński (UMK, filozofia)
prof. dr hab. Marcin Hlebionek (UMK, historia)
prof. dr hab. Marek Jeziński (UMK, dziennikarstwo i komunikacja społeczna)
prof. dr hab. Jarosław Kłaczkow (UMK, historia)
dr hab. Katarzyna Kulpińska, prof. UMK (nauki o sztuce)
dr hab. Marcin Lisiecki, prof. UMK (kulturoznawstwo i etnologia)
dr hab. Rafał Moczkodan, prof. UMK (literaturoznawstwo)
dr hab. Joanna Nowosielska-Sobel, prof. UWr (historia)
prof. dr hab. Stanisław Roszak (UMK, historia)
